Biologiczne podłoże – „głód dopaminy”

Układ nagrody w mózgu osób z ADHD działa inaczej niż u osób neurotypowych. Obserwuje się obniżony poziom tonicznej dopaminy oraz słabszą odpowiedź na naturalne nagrody. Substancje psychoaktywne, takie jak nikotyna, alkohol czy stymulanty, gwałtownie podnoszą poziom dopaminy,
co może prowadzić do silnego uczucia ulgi i chwilowej poprawy funkcjonowania.

Osoby z ADHD mogą zatem nieświadomie szukać „leku” w substancjach, które działają doraźnie i bezpośrednio wpływają na ich neurobiologię, pogłębiając tym samym ryzyko uzależnienia.

Impulsywność, brak hamowania i deficyty wykonawcze

ADHD to nie tylko problem z uwagą. Osoby z tym zaburzeniem mają często osłabioną zdolność do przewidywania konsekwencji, planowania oraz hamowania impulsów. Skutkuje to podejmowaniem pochopnych decyzji – również w zakresie sięgania po środki uzależniające.

Impulsywność w ADHD wiąże się z tzw. steep delay discounting – preferowaniem natychmiastowej gratyfikacji kosztem przyszłych korzyści. To sprawia, że szybkie efekty działania substancji są szczególnie atrakcyjne, nawet jeśli mają one długoterminowo szkodliwe skutki.

Samoleczenie objawów ADHD

Wiele osób z niezdiagnozowanym ADHD sięga po substancje psychoaktywne, by poprawić koncentrację, wyciszyć gonitwę myśli, poradzić sobie z nadpobudliwością lub bezsennością. Alkohol może działać uspokajająco, marihuana pomaga zasnąć, a kofeina lub amfetamina – poprawiają uwagę.

Choć efekt może być chwilowo korzystny, prowadzi to często do uzależnienia oraz pogłębienia objawów pierwotnego zaburzenia. Dlatego tak ważne jest właściwe leczenie ADHD, które redukuje potrzebę sięgania po substancje.

Czynniki psychologiczne i środowiskowe

ADHD często współwystępuje z obniżoną samooceną, zaburzeniami lękowymi, depresją czy zaburzeniami osobowości. Dzieci i dorośli z ADHD częściej doświadczają odrzucenia społecznego, niepowodzeń szkolnych i zawodowych, co może prowadzić do izolacji i sięgania po używki jako formy radzenia sobie z trudnymi emocjami.

Nie bez znaczenia są również wzorce rodzinne, presja rówieśnicza czy brak dostępu do profesjonalnej pomocy diagnostycznej i terapeutycznej.

Statystyki ryzyka uzależnień w ADHD

Badania epidemiologiczne potwierdzają, że osoby z ADHD są znacząco bardziej narażone na rozwój uzależnień:

Dodatkowo, wczesne rozpoczęcie używania substancji jest u osób z ADHD znacznie częstsze niż w populacji ogólnej.

Znaczenie wczesnej diagnozy ADHD

Wczesna diagnoza ADHD to klucz do zapobiegania wielu wtórnym trudnościom, w tym uzależnieniom. Narzędziem rekomendowanym dla dorosłych jest test DIVA-5, który umożliwia ocenę objawów ADHD w kontekście całego życia – zarówno dzieciństwa, jak i dorosłości.

Dzięki diagnozie możliwe jest skierowanie pacjenta na odpowiednie leczenie farmakologiczne i psychoterapeutyczne, a także udzielenie wsparcia psychoedukacyjnego.

Na czym polega leczenie ADHD?

• Farmakoterapia: stosowanie leków stymulujących (np. metylofenidat, amfetamina) lub niestymulujących (np. atomoksetyna), które wpływają na poziom dopaminy i noradrenaliny w mózgu, poprawiając funkcje wykonawcze i redukując impulsywność.

• Psychoterapia: szczególnie skuteczna okazuje się terapia poznawczo-behawioralna (CBT), a także treningi funkcji wykonawczych, które uczą planowania, organizacji oraz regulowania emocji.

W badaniach kohortowych wykazano, że osoby z ADHD, które rozpoczęły leczenie we wczesnym wieku, mają znacznie niższe ryzyko rozwoju uzależnień niż te, które leczenia nie podjęły.

Co możesz zrobić?

Jeśli podejrzewasz u siebie lub bliskiej osoby ADHD, nie zwlekaj. Wczesna diagnoza ADHD i kompleksowe leczenie ADHD są skuteczną formą profilaktyki uzależnień. Umów się na profesjonalną konsultację, wykonaj test DIVA-5 i skorzystaj z psychoterapii prowadzonej przez specjalistów z doświadczeniem w pracy z ADHD.

© 2025 Zespół Lekarzy i Psychologów In Altum. Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem.