Psychoterapia i wzorce relacji

„A bardzo wcześnie rozpoczęli to kształtowanie, ten rodzicielski proces lepienia brata, już wtedy, gdy ta dziecięca plastelina miała zaledwie trzy czy cztery latka, już wtedy zauważyli, że istnieje możliwość ulepienia z tej plasteliny swojego obrazu idealnego. Ulepili Johannesa takim, jakim chcieli go widzieć, i bardzo się z tego cieszyli, uszło bowiem ich uwagi, że tą swoją sztuką lepienia i kształtowania zniszczyli go i unicestwili.. „

Choć przytoczona opinia wydaje się surowa i jednostronna, a przez bohatera przemawiają silne uczucia, choćby zazdrość o uwagę, jaką rodzice poświęcali bratu, podczas gdy on sam czuł się przez nich opuszczony, warto przy okazji tego fragmentu zatrzymać się nad pytaniem, „jak właściwie wychowywać”. Na ile i w jaki sposób wspierać naturalne zasoby dziecka, podążać za jego wolą, potrzebami, „zachciankami”, a w jakim zaś stopniu nim kierować, rozwijać te cechy, które w poczuciu rodziców zasługują na uwagę.
Abstrahując od sytuacji oczywistego nadużycia czy opuszczenia, nie sposób w procesie wychowawczym ustrzec się błędów. Niektóre z nich mają jednak poważniejsze konsekwencje, naruszają więzi, prowadzą do zerwania kontaktu. A później w dorosłym życiu te uszkodzone wzorce relacji odtwarzane są często na nowo w kolejnych związkach, tak jak w opowiadaniu Trumana Capote pt „Bezgłowy jastrząb”, w którym bohater o imieniu Vincent wybiera sobie na partnerki kobiety w jakiś sposób upośledzone, żeby móc w nich umieszczać „pęknięty wizerunek siebie”.
Psychoterapia może pomóc w rozpoznaniu tych elementów wzorców relacyjnych, które utrudniają budowanie satysfakcjonujących relacji interpersonalnych, przepracować te doświadczenia, które, nieświadomie odtwarzane, powodują cierpienie.