Kiedy wybrać terapię psychodynamiczną, a kiedy poznawczo-behawioralną (CBT)?

Wybór formy terapii jest jedną z najważniejszych decyzji na początku procesu psychoterapii. Zarówno terapia psychodynamiczna, jak i terapia poznawczo-behawioralna (CBT) należą do najlepiej przebadanych i najczęściej stosowanych podejść psychoterapeutycznych na świecie. Obie są skuteczne, ale różnią się sposobem pracy, celami oraz typem problemów, do których pasują najlepiej.

W In Altum (Warszawa, Bielany/Żoliborz) pracujemy w obu podejściach, a podczas konsultacji pomagamy wspólnie wybrać metodę najlepiej dopasowaną do potrzeb pacjenta.

Poniżej przedstawiamy szczegółowe porównanie obu nurtów wraz z praktycznymi wskazówkami, dla kogo dana forma terapii będzie najlepsza.

Kiedy wybrać terapię psychodynamiczną?

Gdy objawy mają głębsze, długotrwałe źródła

Terapia psychodynamiczna koncentruje się nie tylko na redukcji objawów, ale przede wszystkim na zrozumieniu wewnętrznych wzorców emocjonalnych, które powstały często wiele lat wcześniej.

To dobry wybór, gdy trudności:

• są obecne od dawna,

• mają charakter nawracający,

• pojawiają się w różnych sytuacjach i relacjach,

• dotyczą tego, „jak jestem w świecie”, a nie tylko pojedynczych zachowań.

Terapia psychodynamiczna zakłada, że zmiana objawów jest efektem głębszego zrozumienia siebie i swoich emocji, a nie tylko modyfikacji zachowania.

Gdy problem dotyczy relacji, emocji lub tożsamości

Terapia psychodynamiczna sprawdza się szczególnie wtedy, gdy:

• powtarzają się trudności w relacjach (np. bliskość, odrzucenie, lęk separacyjny),

• występują wahania lub trudności w regulacji emocji,

• obecne jest chroniczne poczucie pustki, samotności lub braku sensu,

• funkcjonowanie ma charakter reaktywny, impulsywny, zależny lub unikający.

W takich sytuacjach kluczowe jest rozumienie osobowości, mechanizmów obronnych i sposobów radzenia sobie z emocjami, a nie tylko zmiana myśli.

Gdy pacjent chce zrozumieć, „dlaczego tak reaguje”

Niektórzy pacjenci potrzebują nie tylko ulgi od objawów, ale także głębszego poznania siebie. Terapia psychodynamiczna jest odpowiednia, jeśli osoba:

• ma refleksyjną naturę,

• chce zrozumieć sens doświadczeń,

• jest świadoma powtarzających się schematów, ale nie wie, skąd się biorą,

• poszukuje pracy rozwojowej i długoterminowej.

W tym nurcie relacja z terapeutą jest ważnym narzędziem zmiany — badane jest to, co dzieje się „tu i teraz” między pacjentem a terapeutą.

Gdy wcześniejsze terapie krótkoterminowe nie przyniosły trwałej poprawy

Jeśli pacjent był wcześniej w CBT i objawy wróciły, czuje, że „wie, co robić”, ale nie potrafi tego zastosować, lub ma trudność w pracy jedynie na poziomie myśli i zachowań — terapia psychodynamiczna może być bardziej adekwatna, ponieważ pracuje na głębszym poziomie struktury osobowości.

Kiedy wybrać terapię poznawczo-behawioralną (CBT)?

Gdy problem jest konkretny i wymaga narzędzi

To idealny wybór, gdy pacjent:

• chce praktycznych technik i ćwiczeń,

• lubi strukturę i jasno określone cele,

• ceni krótkoterminowe, mierzalne efekty.

W CBT terapeuta często proponuje zadania do wykonania między sesjami.

Gdy głównym problemem są objawy lękowe lub depresyjne

CBT ma bardzo silne potwierdzenie naukowe m.in. w leczeniu:

• fobii,

• napadów paniki,

• lęku uogólnionego,

• zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (OCD),

• depresji,

• zaburzeń stresowych,

• bezsenności (CBT-I).

Jest to jedna z najbardziej skutecznych metod redukcji objawów lękowych.

Gdy pacjent potrzebuje pracy nad zachowaniem i nawykami

CBT jest szczególnie skuteczna, gdy celem jest:

• zmiana nawyków,

• redukcja unikania,

• nauka strategii radzenia sobie,

• poprawa funkcjonowania wykonawczego (ADHD u dorosłych),

• praca nad prokrastynacją, chaosem organizacyjnym, natłokiem myśli.

W takich sytuacjach kluczowe jest działanie, a nie analiza genezy problemu.

Gdy preferowany jest krótszy czas terapii

CBT często daje efekt szybciej, ponieważ jest strukturalna, zadaniowa, nastawiona na konkretne cele i ograniczona w czasie. Dla osób z ograniczonym czasem lub budżetem może być to lepszy wybór.

Podsumowanie: Psychodynamiczna czy CBT – co wybrać?

Można to ująć w prostym zestawieniu:

Czy można łączyć oba podejścia?

Tak. Coraz częściej w praktyce klinicznej stosuje się podejścia integracyjne lub sekwencyjne, np. CBT na początku, by zmniejszyć objawy, a terapię psychodynamiczną później, by pracować nad źródłem trudności.

W In Altum pomagamy dobrać metodę najbardziej dopasowaną do potrzeb konkretnej osoby — nie do samej etykiety zaburzenia. Prowadzimy zarówno terapię psychodynamiczną, jak i terapię poznawczo-behawioralną dla osób dorosłych z Warszawy, w szczególności dzielnic Bielany, Żoliborz, Bemowo, Wola oraz okolic.

Skrócona bibliografia

1. Shedler, J. (2010). The Efficacy of Psychodynamic Psychotherapy. American Psychologist.

2. Leichsenring, F., & Rabung, S. (2008). Effectiveness of Long-term Psychodynamic Psychotherapy. JAMA.

3. Hofmann, S. et al. (2012). The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy. Cognitive Therapy and Research.

4. Driessen, E. et al. (2015). CBT vs Psychodynamic Therapy for Major Depression. American Journal of Psychiatry.

5. Steinert, C. et al. (2017). Psychodynamic Therapy vs CBT – Meta-analysis. Psychological Medicine.

6. NICE Guidelines dotyczące depresji, lęków, OCD i osobowości borderline.

7. McWilliams, N. (2011/2022). Psychoanalytic Psychotherapy.

8. Beck, J. (2011). Cognitive Behavior Therapy. Basics and Beyond.